De (neo-)calvinistische traditie heeft het nodige graafgereedschap daarvoor ruimschoots in huis. “Het recente prachtboek Moreel kapitaal van ChristenUnie-senator en hoogleraar Roel Kuiper is daarvan een treffend voorbeeld”, aldus Ester.

In hetzelfde nummer vraagt Tim Vreugdenhil zich in zijn recensie van dit boek juist af of het wel diep genoeg graaft. Dat vraagt om een vervolg. Rond december mag u een reactie van Roel Kuiper zelf verwachten, zowel in de volgende DenkWijzer als in Amersfoort bij een TafelGesprek hierover.

Het is stimulerend dat de ChristenUnie geen koekoek eenzang is. Al kom je in de media nog steeds de indruk tegen dat christen-zijn betekent dat je je collectief met een blik op oneindig en uitgeschakelde hersens per dwangbuis door het leven wurmt. Voor Jellie Brouwer, die maandagavond de 28^e voor Kunststof (NPS) Rikkert Zuidervelt interviewde naar aanleiding van De dikke Rikkert, was het een kennelijke verrassing dat niet alleen tussen christenen, maar zelfs in de christelijke boodschap nuances voorkomen. Ja ja: niet alle christenen lopen ’s zondag in diep zwart, en voor weinig Bijbellezers liggen de  praktische (politieke) dilemma’s net zo zwart wit als voor de PVV.

Tja, de PVV. Een mooi staaltje inzage in haar strategie na de rake misslag van Hero Brinkman. Tot voor kort was hij stamgast bij Nieuwspoort. Gezellig. Maar opeens is aan de Leider de volgende openbaring neergezonden: in deze verschrikkelijke sociëteit zitten niet onze vrienden, daar zitten verschrikkelijke journalisten. In het licht van deze openbaring zullen de ogen van veel PVV-volgelingen zijn opengegaan. Voor alle duidelijkheid, de onderliggende strategie luidt: PVV-er blijkt normaal, feilbaar mens; dat bedreigt het wij/zij-denken; daarom: kies afleidingsmanoeuvre “zij deugen niet””; versterk dat: “zij zijn verschrikkelijk”. En Hero? Hero gaat over tot de orde van de frisdrank.

Is deze kritiek blijk van een anti-PVV cordon sanitair? Al zal de PVV hieronder nog terugkomen, in meer richtingen gingen deze week mijn wenkbrauwen omhoog. Neem de SP of de DSB-bank. Net als bij de PVV blijkt bij de SP de verhouding Nederland/Israël/Islam een open zenuw. Waar niet, overigens. Goed dat Gert-Jan Segers de boer op gaat – afgelopen woensdag in Alkmaar – met zijn Voorwaarden voor vrede, zijn antwoord op integratie en islam. Maar heeft de SP geen pacifistisch getinte NAVO-standpunten gekend, al was het dan GroenLinks waarin de PSP formeel opging? Let dan nu op.

Donderdag 1 oktober blijkt uit een Ingezonden in het Nederlands Dagblad dat het wetenschappelijk bureau van de SP (Karel Koster) de nucleair-militaire ambities van Iran toejuicht. Onder meer vanwege Israël. Ook achter een wetenschappelijk bureau is het blijkbaar lastig om niet eenzijdig hetzij van Israël alles maar te vergoelijken hetzij van Iran (o.a. via Hamas) de onverholen anti-Israël-agressie te negeren. Hierbij een geestverruimend commerciële tip in het kader van ‘markt en moraal’: Christenen voor Israël wil vast wel davidssterren verkopen, gemaakt van het schroot van Hamas-rakketten in Sderot. Voor kruisjes of halve maantjes moet u bij andere importeurs zijn.

De Dirk Scheringa Bank trok met haar boetekleed zoveel aandacht dat we bijna de andere banken zouden vergeten. Van ING-medewerkers vang ik wel eens een cynisch geluid over de bolides van de top in de parkeergarages, maar nu even de SNS. Met steun van de overheid in de zak is deze bank nijver onmaatschappelijk bezig punten op te heffen waar klanten contant geld kunnen storten. Over klantvriendelijk, klantgericht of servicegericht gesproken. Waar moeten scholen nu heen met geld dat hun leerlingen bijvoorbeeld met maatschappelijke acties ophalen? De RABO lijkt op dit punt vooralsnog meer redeneervermogen op te brengen ‘van buiten naar binnen’, vanuit de behoefte van de klant.

Ondernemen is per definitie maatschappelijk ondernemen. Dat geldt voor de media, dat geldt voor financiële dienstverlening (dienstverlening!), dat geldt voor de reële economie. Regelgeving dijt vooral uit naarmate bedrijven zich daar minder van aantrekken. Moet er in een ‘bankwet’ een regel komen: zolang contant geld in omloop is, moet een bankvestiging contant geld accepteren? Of gaat de marktwerking dit oplossen? Of gaan universiteiten en scholen iets doen met het recente KPMG-rapport Achtergrondinformatie onderzoek ethische vorming studenten? (Zie www.kpmg.nl bij het bericht Bedrijfsleven vindt ethische vorming studenten onder de maat.)

De week eindigde ook feestelijk. Niet alleen omdat er een doos aankwam met exemplaren van Herman Veenhof’s Zonder twijfel over GPV-voorman Piet Jongeling als Journalist, politicus en Prins. Maar ook op Unie- en Ledencongressen van de ChristenUnie proef ik tot nu toe iets feestelijks. Er komt veel bij elkaar. Tegenover de eenvormigheid (de vloek van het moderne leven, aldus Abraham Kuyper in 1869), plaatste voorzitter Peter Blokhuis in zijn filosofische meditatie de ChristenUnie als partij van verschil. Blijvende ruimte voor verschillen graag (in de samenleving, maar ook binnen de partij, om het bovenstaande pleidooi tegen koekoek eenzang aan te halen). Verder werd een pro-israël-resolutie niet in stemming gebracht (vanwege de hierboven genoemde eenzijdigheid, zou ik zeggen). En in een bijzin bleek dat Gert Schouwstra van het Landelijk Bestuur een rapport had geschreven waarin hij de structuur van de ChristenUnie vergelijkt met die van andere politieke partijen. Wat bljikt? Als ‘federatieve vereniging’ verschilt de ChristenUnie nogal van de PVV met haar NSB-achtige follow the leader-structuur (zie het rapport, inclusief de zwart-rode meeuwlogo’s op p.77). Bij het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) zijn tot nu toe van de PVV (en van de PvdD) nog geen statuten of reglementen opgenomen (zie www.rug.nl/dnpp).

Wat een volle week. En toch kwam ook het Curatorium, de ‘Raad van Bestuur’ van het WI, nog bijeen bij elkaar om zich te buiten over komende publicaties over abortus en over duurzaamheid. Terecht verzet de ChristenUnie zich tegen een moraal van blikverenging waarin de duurzaamheid van potentieel, maar ongeboren menselijk leven buiten de beeld raakt bij alle aandacht voor ijsberen en potentiële energiebronnen. Hamvraag blijft: hoe zetten we deze brede moraal goed in de markt?

Rob Nijhoff