Dit waren mensen die het liever over de politieke inhoud hebben dan over de verpakking. Maar toen zei de stijladviseuse een waar woord. Ze vertelde dat je je kunt kleden zoals je je voelt, maar - en dat was haar punt - dat je je ook kunt voelen zoals je je kleedt. De eerste optie slaan we doorgaans hoger aan, omdat we vinden dat we ons niet mooier moeten voordoen dan we zijn. Anders ben je al snel een patser. Maar je innerlijke rust en zekerheid kunnen ook groeien doordat je uiterlijk een beetje verzorgd is. In dat geval helpt je kleding je om met meer zekerheid en overtuigingskracht je boodschap te verkondigen. Het is niet de manier waarmee ik ben opgevoed, maar ik zag dat ze een punt had.

Verliefd

We leven in een romantische cultuur waarin je innerlijk, je gevoel de maat der dingen is. Iets is pas goed als het goed voelt. Je gaat een relatie aan als je op elkaar verliefd bent en je verbreekt die als het gevoel er niet meer is. De Libelles die ik in m'n leven gelezen heb, bevatten ook nogal eens verhalen van vrouwen die 'nu eindelijk eens voor zichzelf hadden gekozen'. De schade die dat bij man en kinderen oplevert, is ondergeschikt aan het bevrijde gevoel dat zij er zelf aan over gehouden heeft.

En andersom zijn er nogal wat mannen die, als een karikatuur van zichzelf, na hun veertigste een vrouw ontmoeten met wie er onmiddellijk zo'n bijzondere band is. De films die we kijken - van Titanic tot English Patient - vertellen het ons keer op keer: niet je belofte aan je eigen man of vrouw is heilig, maar jouw verliefdheid op wie dan ook geeft de doorslag. Onze cultuur slaat eerlijkheid hoger aan dan trouw en je hebt daarom alle recht om een een einde te maken aan 'de leugen van een slecht huwelijk'.

Omdraaien

Maar met de wijsheid van de adviseuse is het hoog tijd dat we de zaken eens omdraaien. Je bent namelijk helemaal niet gedwongen je te gedragen zoals je je voelt, maar je kunt je juist gaan voelen zoals je je gedraagt. Je houdt je eerst onvoorwaardelijk aan je huwelijksbelofte, zoekt de communicatie met je partner en daarna zou je gevoel zomaar terug kunnen komen.

Het romantische verlangen naar ervaring en de dwangmatige hang naar eerlijkheid, hebben ook gevolgen voor het geloof van veel mensen. Hoeveel Nederlandse christenen zijn er niet afgehaakt 'omdat ze niets meer voelden, omdat ze God niet meer ervaarden'? En hoeveel mensen hebben hun geloof niet aan de wilgen gehangen omdat ze zich niet geloviger wilden voordoen dan ze waren? Tallozen.

Het is de tragische uitkomst van een cultuur waarin de wispelturige mens het centrum van het universum is geworden. Het is natuurlijk een nogal weinig bescheiden gedachte dat het bestaan van de grote eeuwige God afhangt van het grillige gevoelsleven van een enkel sterfelijk mens op deze kleine aardbol. Alsof je God hele dagen moet voelen. Wonderlijk genoeg schiet God ons in onze zwakheid te hulp en heeft Hij ons een kerk en sacramenten gegeven.

Het zijn de uiterlijke rituelen die ons helpen om het geloof te 'doen' in plaats van alleen maar te voelen. En juist door het gaan naar de kerk, zingen van een lied, het zien en voelen van water, het proeven van brood en wijn, kan het gevoel soms zomaar volgen.

Gebedsriemen

Het verhaal gaat dat in een van de concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog Joodse rabbijnen samenkwamen om zich te buigen over de vraag of God schuldig was aan het drama dat de Joden overkwam. Na een lange en intensieve beraadslaging kwamen de geestelijken tot de conclusie dat God inderdaad schuldig was aan wat later de Holocaust zou heten. De almachtige God had dit kunnen voorkomen, maar had het niet gedaan.

Het oordeel was nog maar net uitgesproken toen een van de rabbijnen opmerkte dat het tijd was om te bidden. De gebedsriemen gingen om en de gebeden werden uitgesproken. En zo werd er uiterlijk aan God vastgehouden, zelfs op het moment dat innerlijk al het geloof was weggeslagen.

Deze rabbijnen lieten zien dat God groter is dan ons gevoel, zelfs groter dan onze diepste wanhoop. Om de waarde van vrijheid te blijven zien, moeten we vasthouden aan de rituele herdenkingen van 4 en 5 mei. Om ons een volk te kunnen blijven voelen, moeten we vooral met vlaggen blijven wapperen op Koninginnedag en Prinsjesdag. Om God weer te ervaren, moet je vooral dagelijks de Bijbel lezen, gebeden opzeggen, liederen zingen, brood en wijn proeven. En om van je man of vrouw te blijven houden, moet je omhelzen, zoenen en vrijen. Het gevoel heeft soms een beetje hulp nodig.

Gert-Jan Segers is directeur van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie

Bron: Nederlands Dagblad, 7 mei 2010