Door Sander Luitwieler

Een jaar na het van kracht worden van het Verdrag van Lissabon bereiden Europese leiders alweer een Verdragwijziging voor, om de eurozone te stabiliseren. Vandaag en morgen staat die op de agenda van de Europese top. Het kabinet moet zijn burgers nu met open vizier en positief tegemoet treden.

Op 1 december 2009 trad het Lissabonverdrag in werking. Dit kwam in de plaats van het in Frankrijk en Nederland per referendum verworpen Grondwettelijk Verdrag. De nieuwe wijziging om het tijdelijk noodfonds permanent te maken, komt op een moment dat het huidige Verdrag eigenlijk nog niet geratificeerd is.

Een aantal garanties aan Ierland na de eerste, negatieve referendumuitslag in 2008, vroeg om herratificatie. De Europese leiders besloten dit te doen met de ratificatie van het eerstvolgende toetredingsverdrag (waarschijnlijk van Kroatië binnen een paar jaar). Zo voorkwamen ze dat 'Lissabon' opnieuw geratificeerd zou moeten worden. Tijdens het tweede referendum op 2 oktober 2009 stemde een meerderheid van de Ierse kiezers voor (hetzelfde) Verdrag.

Datzelfde Ierland krijgt nu geld uit het noodfonds waarop de nieuwe Verdragswijziging betrekking heeft. De ironie wil dat een van die garanties aan Ierland - soevereiniteit op fiscaal gebied - onder druk stond bij het verlenen van de noodhulp.

De EU-passage in het regeerakkoord die stipuleert dat met het Verdrag van Lissabon voor de komende periode de grens van bevoegdheidsoverdracht is bereikt, is door de snel uitbreidende eurocrisis achterhaald. Naast defensieve bewoordingen valt op hoe hoe sterk het akkoord het Nederlandse (economische) belang benadrukt, terwijl een heldere, richtinggevende en positief geformuleerde visie ontbreekt. Het akkoord lijkt de omslag van de stemming in eurosceptische richting te bezegelen en dat over vrijwel het hele politieke spectrum.

De achterdeurratificatie van 'Lissabon' en het achter de schermen optuigen van een nieuwe Verdragswijziging tekenen de beperkte blik en de top-downbenadering van Europese leiders. Nederlandse en Europese politici zijn meestal onduidelijk over de al vergevorderde stand van de integratie met de eigen beperkte beleidsvrijheid. Ze vrezen eigen burgers en grootmachten en willen het integratieproces koste wat kost en bijna heimelijk doorzetten.

Ze geven zich over aan het automatisme en de 'eigen dynamiek' van het integratieproces in plaats van zelfbewust en proactief te handelen en geven geen blijk van een positieve visie op doel en richting ervan. Dit ondermijnt op langere of kortere termijn het proces en kan tot desintegratie leiden. Het integratieproces staat of valt immers met de steun en het vertrouwen van de burgers en die wordt door deze handelwijze geschaad.

Maar het kan en moet anders. Laten Nederlandse en Europese politici de komende Verdragswijziging aangrijpen om te laten zien dat ze geleerd hebben van hun fouten. Treed de burgers met open vizier tegemoet en wees duidelijk en eerlijk over wat de Verdragswijziging inhoudt, in hoeverre er sprake is van soevereiniteitsoverdracht en hoe de wijziging geratificeerd zal worden. Formuleer bovenal een positieve visie op het integratieproces, waaronder het belang van solidariteit binnen de eurozone, en probeer burgers daarin mee te nemen. Dat lukt beter als die visie wordt ingebed in aansprekende waarden en idealen die uitstijgen boven eigenbelang en angst.

Dit artikel verscheen eerder in het FD

Sander Luitwieler is EU-onderzoeker en adviseur. Hij doet een project voor het WI over 'Europa's waarden, doelstellingen en beleid'.