Dooyeweerdiaans denken

banner leondinsdag 11 mei 2010 13:18

Gisteravond had ik weer een bijeenkomst voor mijn cursus 'christelijk politiek denken' van het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie. Deze avond stond in het teken van het denken van Herman Dooyeweerd (1894-1977). Een groot denker die de grondslag heeft gelegd voor de reformatorische visie op de staat. Hij bouwde voort op het denken van Abraham Kuyper die de 'soevereiniteit in eigen kring' centraal stelde. Materie die vandaag de dag goed gebruikt kan worden.

Dooyeweerd was de eerste christelijke denker  die een compleet filosofisch systeem ontwierp, dat gelijk kon worden gesteld met andere filosofische denksystemen als dat van Rousseau en Kant. In zijn "Wijsbegeerte de Wetsidee" (wédéwé) stelde hij dat aan iedere staat eenzelfde structuurprincipe ten grondslag lag. Dit principe bestond uit een juist evenwicht tussen recht en macht. Recht in de zin van er bestaat een rechtsstaat waarin iedere gemeenschap vrij in kan leven en vrij is zijn eigen regels te bepalen (bedrijfsrecht, kerkrecht). Macht houdt te zwaardmacht in van de staat, welke inhoudt dat de staat in mag grijpen zodra het recht in het geding is. Hier ligt een democratisch principe aan ten grondslag.

Het interessante aan dit systeem is dat Dooyeweerd stelt dat de rechtsstaat vooraf gaat aan democratie. De machtsfunctie (democratisch) mag het rechtsstaatprincipe niet doorbreken. 'Soevereiniteit in eigen kring' wil zeggen dat iedere 'kring' een zekere vrijheid kent om zijn eigen regels te bepalen. Een recent voorbeeld waarbij de machtfunctie het rechtsstaatprincipe heeft doorbroken is de uitspraak van de Hoge Raad over de SGP. Als je Dooyeweerdiaans denkt zou je de SGP in vrijheid laten om eigen regels te maken ten aanzien van de vrouw (soevereiniteit in eigen kring). Betekent dit dat je als overheid nooit in een andere kring mag ingrijpen? Nee! De overheid mag ingrijpen zodra het recht in het geding is, dus zodra er geen vrijheid meer bestaat. Er moet een 'exit' optie zijn zodat je niet onderworpen hoeft te zijn en dus vrij kan zijn. Bij de SGP is dit het geval, want je hoeft geen lid te worden van die partij, lidmaatschap wordt bepaald door een vrije keuze.

Je kunt nu denken: 'wat hebben we hier nu aan'? Wat kun je hier als raadslid mee? Ik denk dat dit een heel goed denkkader biedt om te bepalen wat de taak van de overheid, en dus ook de gemeente, nu precies is. Wanneer mag de gemeente ergens ingrijpen? En wat laten we over aan de maatschappij? Is er een goede balans tussen recht en macht? Dooyeweerd geeft geen antwoorden op concrete vraagstukken, maar biedt ons een manier van denken. Er valt nog veel meer over te zeggen, maar daarvoor verwijs ik naar de relevante literatuur. Voor mij was gisteravond een startschot om op Dooyeweerdiaanse manier te gaan denken. Ik hoop dat het lukt.

Labels
Woerden

« Terug

Archief > 2010 > mei