Het onderwerp asiel en migratie lijkt inmiddels één van de belangrijkste identiteitsmarker geworden binnen de Nederlandse politiek. Ben je voor? Of ben je tegen? In de samenleving speelt deze tegenstelling ook. En dat leidt tot een discours, waardoor een normaal gesprek over een ingewikkeld onderwerp niet meer mogelijk lijkt, of zelfs als teken van zwakte wordt gezien.
Voor de ChristenUnie staat recht doen centraal. Asielmigratie confronteert ons met de gebrokenheid in de wereld. En zolang oorlog, geweld of vervolging zich voordoen, en in ons land en in Europa vrede en veiligheid te vinden zijn, komen mensen naar ons continent en land op zoek naar bescherming en toekomst. Dat moeten we goed regelen.
Daarom heeft de ChristenUnie ook jarenlang voor het migratiepact gepleit en gestemd. En pleiten we al jaren voor stabiele opvang met voldoende financiering en capaciteit, het verdelen van de lasten, snelle procedures en een snelle integratie en barmhartigheid voor grensgevallen en met name kinderen.
Maar recht doen betekent ook kijken naar draagvlak, cohesie, en waar de grenzen liggen van wat Nederland kan. En de Staatscommissie demografische ontwikkelingen was helder: kies voor gematigde groei door gecontroleerde migratie, inclusief de nodige keuzes voor de economie en de ruimtelijke inrichting van Nederland. Daarom streeft de ChristenUnie naar een maximaal migratiesaldo binnen de bandbreedte zoals geschetst door de staatscommissie.
De ChristenUnie gelooft dat gezonde gemeenschappen uiteindelijk de katalysators zijn van een bloeiende samenleving. Recht aan gemeenschappen doen betekent ook eerlijk kijken naar draagkracht en draagvlak, integratie, zowel sociaaleconomisch als cultureel.
Recht doen aan de Nederlandse samenleving vraagt ook om op te treden bij vreemdelingen wanneer deze zich misdragen en hen zo snel mogelijk te verwijderen uit onze samenleving. En het betekent ook een betrouwbare overheid die haar eigen afspraken nakomt en uitvoeringsorganisaties in staat stelt om haar taak te kunnen doen, zowel in Nederland als in Europa. En voorzitter, laten we eerlijk zijn. Het is ons niet goed gelukt om recht te doen op een van deze vlakken. De overheid heeft gefaald.
Daarom moeten er een aantal stappen vooruit worden gezet. En de ChristenUnie is graag onderdeel van die oplossing. Nuchter, eerlijk en een brede blik op waar we nu staan.
Terugkeerbeleid
De ChristenUnie ziet veel mogelijkheden om terugkeer te bevorderen. Zowel gedwongen als vrijwillig en voor verschillende verblijfsstatussen. Er wordt nu door Dienst Terugkeer en Vertrek wel begeleid, en er wordt soms een geldbedrag geboden, maar er is meer maatwerk mogelijk. De vertrekgesprekken bestaan vooral uit eenrichtingsverkeer. Hoe effectief zijn deze gesprekken? Is daar zicht op? Zo nee, is de minister daar ook niet benieuwd naar? Mijn motie over terugkeer stimuleren is aangenomen. Hoe staat het daarmee en kan de minister toezeggen voor het einde van dit jaar een nieuw plan naar de Kamer toe te sturen?
En ik ken meerdere organisaties die zich bezighouden met het begeleiden van vreemdelingen zonder papieren naar land van herkomst. Mensen die dat doen omdat ze geloven dat het beter voor die persoon is. Ik sprak een paar weken geleden nog een voorganger, die bezig is mensen uit Ghana te begeleiden, maar ook in Ghana momenteel faciliteiten aan het inrichten is om die mensen ook op te vangen, op te leiden, om ze een hoopvolle toekomst te bieden. En in Ede kwam ik een vrouw tegen die bezig is met terugkeer. Juist om die mensen te ondersteunen. Ik zou het mooi vinden als we dit niet aan een bepaald politiek discours overlaten maar in ontspannenheid kunnen kijken hoe we anno 2026 een migratiestelsel kunnen inrichten dat past bij de uitdagingen van deze tijd. En serieus investeren in humane vormen van terugkeer ondersteunen hoort daar wat de ChristenUnie betreft bij.
Overlastgevende vreemdelingen
Vreemdelingenbewaring is een bestuursrechtelijke maatregel, het gaat dus niet om een straf. Voor criminele uitgeprocedeerde asielzoekers is er een straf, in een gevangenis, en wordt vanuit de gevangenis gewerkt om hen terug te laten keren.
Tegelijk zijn er vreemdelingen waarvan het noodzakelijk is dat hun vrijheid in afwachting van uitzetting wordt afgenomen. Voorzitter ik snap het nog niet helemaal goed, maar zou de minister kunnen toelichten op welke wijze dit in de praktijk verschilt met detentie? Nu en als deze wet is ingevoerd? Hoe waarborgt de minister dat deze 2 regimes echt van elkaar te onderscheiden zijn en blijven?
Uitbreiding ongewenstverklaring
De ChristenUnie kan de uitbreiding van de ongewenstverklaring steunen zoals de minister deze heeft voorgesteld. Als je hier in Nederland asiel aanvraagt en hier wil zijn, dan doe je mee en gedraag je je. Als je dat niet doet en een strafbaar feit pleegt waar een gevangenisstraf van minimaal 2 jaar op staat, dan is het gepast dat daar consequenties aan vast zitten. Iemand verspeelt dan zijn recht op een verblijfsvergunning. Om draagvlak te houden voor asielzoekers die zich gedragen en met reden asiel aanvragen in Nederland, moeten we asielzoekers die strafbare feiten plegen begrenzen.
Kan de minister aangeven hoe hij de uitvoering hiervan ziet? Want de DJI geeft aan dat ze nog niet voorbereid zijn op deze uitbreiding. Wanneer werkt de minister de bijbehorende lagere regelgeving uit, zodat er zicht komt op de uitvoering? En hoe gaat de minister om met gevallen waarbij mensen vanwege dreiging uit eigen land niet kunnen terugkeren, maar wel een ongewenstverklaring hebben? Het klopt toch dat Nederland daar nog steeds een zorgplicht in houdt?
Dwangsommen en geld naar de IND
Over het afschaffen van de dwangsommen: mijn fractie is mede-indiener van het oorspronkelijke amendement Van Dijk-Boomsma. De ChristenUnie staat voor een betrouwbare overheid en uitvoerbaar beleid. Niet alleen de regels moeten kloppen, ook de uitvoering moet werken. We maken het in dit huis helaas veel te vaak mee dat de overheid faalt. Groningen, toeslagen, asiel; we krijgen het in de uitvoering niet op orde. Terwijl het onze dure plicht is om te doen wat we beloven.
Als we dan kijken naar de functie van dwangsommen, dan constateert mijn fractie dat een op zich goed instrument in de rechtsbescherming in de asielketen nu totaal bot is. De IND heeft ons zelf gevraagd in de staat van de uitvoering om de dwangsom af te schaffen. Het geeft tientallen miljoenen uit aan het uitbetalen van dwangsommen, terwijl er geen asielzoeker eerder door geholpen wordt. Mijn fractie zet dus een stap vooruit en ziet het als een passende tijdelijke maatregel om de rechtelijke dwangsom af te schaffen. Totdat de keten weer op orde is en er zicht is op het halen van de termijnen.
Voor mijn fractie is het dan wel van groot belang dat er alles op alles wordt gezet dat de IND de zaken op orde krijgt. De Nationale Ombudsman rapporteerde gisteren dat de IND jaren nodig heeft, gezien het aantal aanvragen, om weer binnen de beslistermijn van 6 maanden, met een maximum van 21 maanden, te komen. Nu is dit gemiddeld 17 maanden. Die lange termijn is fnuikend voor asielzoekers. Vorige week zei de minister dat de middelen die niet besteed zullen worden aan dwangsommen niet gereserveerd kunnen worden voor de IND en dat er passende ramingen zijn voor de IND. Ik vraag de minister of dat voldoende is om in korte tijd de beslistermijnen significant te verkorten. Zo nee, ziet hij hierin een opdracht voor zichzelf richting Prinsjesdag?
