Bijdrage Pieter Grinwis aan commissiedebat netcongestie

Waar blijft de urgentie?

Netcongestie, het is één grote ramp. Maar het lijkt door de overheden en netbeheerders te worden behandeld als een ongelukje. Althans, dat gevoel bekruipt me keer op keer als we hierover debatteren.

Ik kan er met mijn hoofd niet bij. Als een dijk dreigt te breken, dan versterken we die subiet, maar als TenneT een cruciaal onderstation bij Utrecht moet bouwen gaan we eindeloos palaveren of het niet ergens anders kan, of er per ongeluk niet ergens een rugstreeppad, modderkruiper of vleermuis zit, of er niet per ongeluk een zwaard uit de Bronstijd verloren gaat. Kunnen we in dit land echt alleen nog maar pennen likken, papier schuiven en op de winkel passen? Waarom is er nog geen aanwijsbesluit, of heeft het Rijk dit project niet allang overgenomen, waarom is er nog geen Rijksinpassingplan? Al dit interbestuurlijke geëmmer levert toch bedroevend weinig op. Met droge ogen beweren dat dit cruciale ding pas in 2031 wordt opgeleverd, als het meezit, dat is toch onacceptabel? Is de staatssecretaris dat niet enorm met mij eens, en dus de vraag wat hij eraan gaat doen?

Ondertussen kleurt de netcongestiekaart van Nederland roder en roder. Rond Utrecht gaat er echt een aansluitstop komen, ondanks alle oproepen om deze koste wat kost te voorkomen. Wat kopen woningzoekenden, bouwers en ondernemers voor alle bezweringsformules van de afgelopen tijd, ook vanuit de voorganger van deze staatssecretaris? Wat zijn nou de harde resultaten? Graag reactie.

Neemt de frustratie ook niet met de dag toe bij de staatssecretairs ook al vervult hij dit prachtige ambt nog maar twee maanden? Bij ons als Tweede Kamerleden leden wel. Als je gisteren staat te luisteren bij de petitieaanbieding van het ‘Plakkaat van Aansluitinghe’ – hulde voor de vorm en titel – van een theater in Delft dat afspraken heeft gemaakt met de bedrijven en instellingen zoals Deltares daaromheen, omdat ze elkaar perfect afwisselen tussen dag enerzijds en avond en weekend anderzijds, maar dat Stedin niet thuis geeft, en nu dus maar 5.000 liter diesel per week verbranden. Waarom toch? Vz, waarom toch? Het klopt toch dat de ACM in dezen niet de sta-in-de-weg is? Het klopt toch dat de stas in dezen niet de sta-in-de-weg is? Het klopt toch dat de gemeente in dezen niet de sta-in-de-weg is? In de bouw leg je met elkaar de boeken op tafel. Maar de netbeheerder blijft een gesloten boek, een oester waar je geen vat op krijgt. En de samenleving is de dupe. Staatssecretaris, laat het er niet bij zitten. Ga net zo lang op Stedin zitten tot ze meebewegen, want het kan wel!

Dit alles roept de vraag op of de netbeheerders geëquipeerd zijn voor hun job. Ik heb ze lang verdedigd, maar zijn deze organisaties die in vredestijd prima functioneerden, wel in staat de netcongestieoorlog te voeren? Zijn ze in control en in staat tot een echte crisisaanpak? En staan ze daadwerkelijk open voor oplossingen van buiten? Vanuit ondernemers met innovatieve oplossingen om netcapaciteit vrij te maken hoor ik maar al te vaak een ontkennend antwoord op deze vraag.

Vragen aan het kabinet

En daarom een aantal vragen:

• In de actieagenda LAN zie ik maar zeer beperkt maatregelen over wat netbeheerders anders gaan doen. Hoe ze werkprocessen anders inrichten. Terwijl dit toch ook een refrein is geweest in de afgelopen debatten. Wat gaat de staatssecretaris doen om juist dit te veranderen?
• Ziet de staatssecretaris noodzaak voor meer transparantie van de netbeheerders en meer inzet dat ze ook inzicht kúnnen bieden in netbelasting. Binnenkort moet in elk huishouden een slimme meter staan. Wanneer staat die er in elk trafohuisje ook?
• Congestiemanagement en flexibele contractvormen worden amper uitgerold. Welke rol kan de staatssecretaris spelen om dit te bespoedigen? Kan de Kamer met grote regelmaat worden geïnformeerd over de voortgang?
• En moet er niet juridische, technische en financiële duidelijkheid worden geboden bij flexoplossingen, zodat ondernemers daar in vertrouwen mee aan de slag kunnen?
• En waarom nemen netbeheerders zo weinig risico? Klopt het dat TenneT op cruciale kabels, zoals in Utrecht 0% risico neemt? Enfin, ik verwees al naar het ‘Plakkaat van Aansluitinghe’.
• Meer inzet op energieopslag en flexibel vermogen moet een belangrijk onderdeel van de plannen zijn. Welke ambities heeft de staatssecretaris op dit punt?
• Ik zie dat de netbeheerders in doorgerekende scenario’s ook rekening houden met een bepaalde opslagcapaciteit in de toekomst. Gaan we deze capaciteit halen? En zo niet, hoe intensiveert de stas de sturing?
• In de brief lees ik dat er uitvoering is gegeven aan mijn motie over het nauwkeurig in kaart brengen van opslaglocaties. Zowel via de opslagbranche als via de netbeheerders hoor ik echter dat de motie over het nauwkeuring in kaart brengen van opslaglocaties niet is uitgevoerd.
• Erkent de staatssecretaris dit ook? Wanneer kunnen we wél volledige uitvoering verwachten? Moet er niet gewoon een helder kaartje komen?
• En nog een vraag over lokale flex. Dit kan nog meer benut worden om het net te ontlasten. Zijn er genoeg concrete prikkels, als subsidies, normering en financiële prikkels om flex te stimuleren? Moet deze inzet niet groter, zowel voor klein- als grootverbruikers? En moet digitalisering en realtime datadeling niet een grotere rol gaan spelen?
• Zouden bijvoorbeeld thuisbatterijen – mits slim aangestuurd en met de nodige waarborgen – toch niet een rol kunnen spelen in het ontlasten van het net?
• En welke rol kunnen overheidsgebouwen zelf spelen in het ontlasten van het net? Is daar voldoende inzet op, onder meer door voldoende energiebesparing?
• En hoe staat het met de voortgang van de MKBAvan het prachtige project Delta21?

Omdenken is nodig

We hebben behoefte aan omdenken als het gaat om netcongestie. En concreet denk ik dan aan groen gas, glastuinbouw en WKK’s. Moet het wetsvoorstel inzake de bijmengverplichting niet slimmer worden gericht op de sectoren met hoge systeemwaarde, zoals in de glastuinbouw met z’n 3000 MWh aan opgesteld flexvermogen via WKK’s. En dan natuurlijk wel zodanig dat de rekening niet eenzijdig bij de glastuinbouw wordt neergelegd. Welke ketenafspraken tussen veehouder en glastuinders zijn daarvoor nodig, is mijn vraag. En is de staatssecretaris bereid een extra categorie aan de SDE++ toe te voegen, namelijk groens gas die aan de glastuinbouw wordt geleverd met de verplichting de groenwaarde aan de kassen te verkopen? Is de staatssecretaris bereid zo bij te dragen aan minder netcongestie en meer synergie? Gaat hij hierover, samen met collega Erkens, in gesprek met o.a. de glastuinbouw?

Tot slot. Hoe kijkt het kabinet naar de wetenschappelijke factsheet over de beoordeling van het voorstel van de Europese Commissie voor tijdelijke stikstofruimte t.b.v. uitbreiding stroomnet. Kan de staatssecretaris met het voorstel van de EC de motie van collega’s Flach, Bontenbal en mijzelf uitvoeren en met een vrijstelling van de stikstofregels komen voor de aanleg van energie-infastructuur en schone energieproductie? Graag een reactie.

De investeringsagenda voor netverzwaring is fors, ook vanwege de energie-intensieve industrie die we in ons land nog steeds hebben. De aanpak van netcongestie en de verduurzaming van de industrie lijken me echter nu twee parallelle sporen, terwijl ze alles met elkaar te maken hebben. Te meer omdat als industrie niet zou verduurzamen maar vertrekken, de aangelegde netten ‘stranded assets’ dreigen te worden.  Ziet de staatssecretaris dit als risico? Hoe wil hij het voorkomen?