Lees hieronder mijn bijdrage aan het debat over de regeringsverklaring of bekijk hem op YouTube.
Wat goed dat er weer een kabinet zit dat aan de slag kan. Nederland staat al te lang in de stilstand. Bouwen aan een beter Nederland gaat toch echt beter met een missionair kabinet.
Allereerst wil ik daarom de minister-president feliciteren met de beëdiging van zijn kabinet. Dank aan de minister en staatssecretarissen die bereid zijn om ons land te dienen.
Dank ook aan de drie partijen die samen tot een coalitieakkoord zijn gekomen. Nederland heeft er behoefte aan dat we problemen echt aanpakken, in plaats van ze steeds vooruit te schuiven. Niet korte termijn en geitenpaadjes, maar serieuze oplossingen. Het is tijd dat deze vergaderzaal weer bol staat van debat over de toekomst van ons land en over wat we samen willen bereiken, in plaats van elkaar problemen toe te schuiven of elkaar de schuld te geven.
De coalitie zegt: we gaan aan het werk, we investeren flink in defensie. Ik zeg: het is goed om een land te verdedigen, maar welk land verdedig je? Een land besturen is nog geen samenleving bouwen. Daar heb ik zorgen bij als ik naar het coalitieakkoord en de doorrekening kijk. Het kabinet moet nu de omslag maken van politieke bloedgroep, naar een kabinet voor het hele land. Echt vier jaar lang samen bouwen aan een sterker en beter Nederland, met de hele Kamer.
De ruggengraat van Nederland is de middenklasse. De harde werkers, van de thuiszorg tot de treinmachinist, van de ondernemer tot de onderwijzer. We hebben in de afgelopen decennia volop gezien, wat er gebeurt als de bestaanszekerheid van dit kloppende hart van elke samenleving onder druk komt te staan. Niet alleen of je genoeg verdient, ook de zekerheid dat je rond kunt blijven komen, of je betaalbaar kunt wonen, school of zorg kunt betalen bij tegenslag.
De afgelopen decennia verscheen de ene na de andere studie die onderstreepte dat als je de basis niet op orde hebt, de gevolgen groot zijn. De fear of falling is al lang niet meer alleen een Amerikaans probleem. Ook in Nederland kraakt het. Ook Jan Modaal moet er zeker van zijn, dat als het leven tegen zit, er een goed vangnet is. Er rust een grote verantwoordelijkheid op dit kabinet. Na jaren van politieke chaos en de opkomst van populisme is de vraag of dit minderheidskabinet het antwoord kan geven dat deze tijd vraagt.
Onderzoek laat zien dat de Nederlandse middenklasse niet massaal wegzakt, maar wel steeds kwetsbaarder wordt (WRR 2017). Veel mensen houden hun positie alleen vast door harder te werken, met twee inkomens en minder zekerheid. Tegelijk groeit het gevoel dat de politiek hen onvoldoende ziet. En juist daar ontstaat onvrede en wantrouwen, de voedingsbodem voor populisme. Het versterken van de middenklasse is daarom niet alleen oog en hart voor zoveel goede mensen hebben, het is sociaal beleid, het is ook cruciaal voor een sterke democratie.
Echter dit kabinet, de coalitie van D66 CDA en VVD dat investeert in defensie, schiet tegelijk een gat in de portemonnee van gewone mensen. Het weet juist deze groep met zijn beleid hard te raken.
Daarom heb ik een paar vragen aan de minister-president:
De ChristenUnie staat volledig achter de investeringen in defensie. Vrede en veiligheid in Europa zijn immers niet langer vanzelfsprekend. Vier jaar oorlog in Oekraïne laat zien hoe kwetsbaar de geopolitieke verhoudingen zijn. Om ons heen ontstaat een nieuwe wereldorde. Juist in zo’n tijd moet Nederland pal staan voor vrede, recht en vrijheid. Dat vraagt ook dat we bereid zijn onze defensie te versterken.
Maar bij elk nieuw voorstel stelt de ChristenUnie steeds dezelfde vraag: wie zijn de verliezers? Wie dragen uiteindelijk de lasten? En eerlijk gezegd maak ik mij zorgen. Het lijkt erop dat de rekening van deze plannen vooral terechtkomt bij ouderen, bij mensen die elke dag hard werken en bij mensen die te maken hebben met ziekte. Mensen worden twee keer zo zwaar belast dan het bedrijfsleven wanneer het om de vrijheidsboete gaat. Dat geeft deze plannen een duidelijke neoliberale bijsmaak. Het maakt onze samenleving niet socialer, eerder kwetsbaarder.
Voor de ChristenUnie kunnen de plannen van de coalitie alleen gaan werken als bezuinigingen niet worden afgewenteld op mensen in de meest kwetsbare omstandigheden. We hebben daar in het debat over het eindverslag van de informateur ook over gesproken en specifiek de gehandicaptenzorg aangestipt die keihard wordt geraakt door de bezuinigingen van het kabinet. De gehandicaptenzorg kraakt en piept onder de dreigende bezuinigingen.
Is een half miljard bezuinigen op deze groep, bouwen aan een beter Nederland? Ik heb een andere samenleving voor ogen. De aangehouden motie om niet te bezuiniging op de gehandicaptenzorg breng ik daarom na dit debat in stemming. Want gehandicapten mogen niet de verliezers zijn van het beleid dat dit kabinet voorstelt.
Dan het belang van de regio. Dit kabinet mag geen Randstadkabinet worden, want Nederland is groter dan de plek waar de macht zich concentreert. De ChristenUnie maakt zich zorgen over Groningen. Het kabinet schrapt de bewindspersoon voor Groningen en vervangt die door een regeringscommissaris. Daarmee zegt het stabiliteit te willen brengen in het herstel, maar tegelijk verdwijnt de politieke verantwoordelijkheid aan de kabinetstafel.
En juist vertrouwen is daar zo hard nodig. Uit de recente enquête van RTV Noord blijkt dat slechts acht procent van de Groningers denkt dat het ergste voorbij is. Veel mensen vrezen nog steeds een nieuwe aardbeving. Waarom kiest het kabinet er dan voor om Groningen verder van de besluitvorming af te plaatsen, in plaats van het zwaarder te laten meewegen met een minister of staatssecretaris? En welke echte doorzettingsmacht heeft deze regeringscommissaris zonder plek in het kabinet?
Ik wil ook stilstaan bij ontwikkelingssamenwerking, want daar wringt iets fundamenteels. Het kabinet presenteerde met trots een coalitieakkoord waarin extra geld werd beloofd voor ontwikkelingssamenwerking: voor humanitaire hulp, onderwijs, vrouwenrechten en stabiliteit in kwetsbare regio’s. Maar als we naar de cijfers van het CPB kijken, blijkt die belofte simpelweg te verdwijnen.
De 257 miljoen euro die zogenaamd extra beschikbaar zou komen, wordt de komende tien jaar gebruikt om gaten in de binnenlandse begroting te vullen. Dat is geen investering in de wereld, maar een politieke truc: een belofte op papier, zonder dat er in werkelijkheid extra geld bij komt. Voorzitter, dit zwemt als, duikt als, klinkt als…. gewoon een PVV-begroting.
Daarom vraag ik het kabinet: waarom eerst beloven, en dan helemaal niet doen?
De ChristenUnie staat op voor heel Nederland. Elke regio telt. En als dat ergens tot in uitdrukking moet komen, is dat in de investeringen in infrastructuur. Maar daar wordt maar een schijntje voor uitgetrokken (net genoeg voor een ruiterpad voor de knol van Karremans). En wat betekent dat? Dat het kabinet alleen in de regio Amsterdam gaat investeren? Nee toch zeker, maar waarom wordt dan wel het Zuidasdok in het coalitieakkoord genoemd, maar niet het vierde perron bij station Deventer, en niet station Dordrecht Leerpark, niet het station bij Bergentheim, niet het combineerde onderhoud bij Haarlem, niet de nu gepauzeerde aanpak van de A2 bij Deil en de A15 tussen Papendrecht en Gorinchem, niet de broodnodige miljarden kostende vernieuwing van de spuisluizen bij IJmuiden en in de Afsluitdijk, om over de Lelylijn nog maar te zwijgen? Ik maak me daar grote zorgen over. Kan de premier die wegnemen. Waarom zijn OV niet en de grote infrastructurele opgaven zo enorm karig bedeeld?
Na een lange periode van politieke onrust is het goed dat er weer een kabinet staat dat verantwoordelijkheid neemt voor ons land. Besturen in deze tijd is immers niet eenvoudig. De uitdagingen zijn groot, zowel hier in Nederland als in de wereld om ons heen. Daarom wil ik het kabinet wijsheid en kracht toewensen. Dat doe ik graag met de woorden waarmee de Koning zijn troonrede vaak afsluit, woorden die wat mij betreft ook komende Prinsjesdag mogen klinken:
“U mag zich in uw belangrijke werk gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods zegen voor u bidden.”
In veel kerken is deze week voor het kabinet gebeden: om wijsheid bij het maken van keuzes en om kracht om vol te houden. Wijs, rechtvaardig en standvastig bestuur.
En nu aan de slag!
